8 June 2016

Անձրևը

           
                                
                                                           Նվիրում եմ Անի Ավետիսյանին

 «Ի՜նչ գեղեցիկ անձրև է»- մտածեց մի մանկահասակ աղջնակ՝ լցնելով թեյը և նստելով պատուհանի կողքին՝ գիրք կարդալու։
Նրա համար միևնույն էր, թե ինչպես էր ջուրը հեղեղի նման թափվում ու ծեծում այդ պատուհանը դրսի կողմից։ Կարևորը՝ չոր ու հարմար էր այն ներսի կողմից, որտեղ որ հենել էր իր գլուխը։ Հոգ չէր, թե ինչպես էին թրջվում ու մրսում այն ամենն ու այն բալոր մարդիկ, որ այդժամ դրսում էին։ Կարևորը՝ ինքը հանգիստ էր, ապահով, վայելում էր տաք թեյն ու հանգիստ խղճով մտածում «ի՜նչ գեղեցիկ անձրև է»։

            «Անիծյա՜լ անձրև․․․ Ժամանակ գտավ գալու ու իր պատուհասը գլխիս թափելու»-քթի տակ փնթփնթաց բարձրաշխարհիկ մի կին՝ շտապելով բացել անձրևանոցը։ Նրա դժգոհությունն ամենևին էլ պատահական չէր ստպիված էր պաշտպանվել անձրև կոչվող այդ պատուհասից, որը, գեղեցկությունից ոչինչ չհասկացող խեղկատակի նման, ուզում էր փչացնել տիկնոջ՝ նոր հարդարված մազերը։ Ու ոչինչ, որ դրանից կթրջվեր անձրևանոցը, որը միամիտ ընթերցողին կարող է միայն կտորե անշունչ մի իր թվալ։ Սակայն մի՛ կասկածեք, մի վայրկյան հետո նա Ձեզ էլ անձրևանոցի պես դեմ կտա հաջորդ պատուհասին, այնպես, որ անգամ սանրվածքը չփչանա․․․
            Այդ նույն պահին, բոլորից մեկուսացած, իր քառակուսի աշխատասենյակի չոր ու անհրապույր սեղանի առջև նստած մի գիտնական, նայելով փոքրիկ քառակուսի պատուհանից դուրս, հնարավոր ամենայն լրջությամբ ու հպարտությամբ, մեծ ու թավ տառերով, գրի առավ իր հերթական մեծագույն հայտնագործությունը
            «Անձրև, բնության երևույթ, որը ամպերից թափվում է երկրի մակերեսին հեղուկ կաթիլի տեսքով, երկարությունը՝ 0,5-7 մմ։ Թափվում է հիմնականում շերտաանձրևային և կույտաանձրևային ամպերից»։
            Եվ ինչ փույթ, թե մինչ այդ արդեն քանի գիտնական է կատարել նույն հայտնագործությունը։ Նրանցից յուրաքանչյուրը մշտապես իրեն ամենաառաջինն ու ամենահանճարեղն է համարում։
            Եվ սակայն, ու՞մ էր հետաքրքրում այդ սահմանումը, եթե ոչ միայն գիտնականների այն շարքին, որ, հավատացած իրենց գործի՝ հանրօգուտ լինելու մեջ, իրարից շարունակ սահմանումներ ու հայտնահործություններ են խլում։ Ու՞մ են պետք դրանք, եթե ոչ մի կերպ չավելացրեցին աղջնակի աչքերում անձրևի գեղեցկությունը և կամ էլ չփարատեցին փնթփնթան տիկնոջ դժգոհությունը։ Եվ վերջապես, արդյո՞ք որևէ բան փոխեցին այդ խոսքերը այն դեռահաս աղջկա ներսում, որի սիտը տակնուվրա էր լինում յուրաքանչյուր 0,5-7 մմ երկարությամբ այդ կաթիլներից։ Այս վերջինը միջին հասակի, 15-18 տարեկան մի աղջնակ էր, որի քայլվածքն ու այդպես էլ որևէ կետի վրա կանգ չառնող հայացքը հուշում էին, որ վերացած է արտաքին աշխարհից և մտքերով մի բոլորովին այլ տեղում է։ Ի տարբերություն մեր առաջին հերոսի՝ նա ամենևին էլ չէր հիանում անձրևի գեղեցկությամբ։ Եթե անկեղծ լինենք, այդ գեղեցկությունը նա չէր էլ նկատում։ Բայց նաև չէր նեղսրտում այն բանից, որ սև, գեղեցիկ մազերից մինչև ոտքերի ծայրը թրջվել էր անձրևից։ Համենայն դեպս, նրա գլխին անձրևանոց չկար, իսկ ունեցած միակ բարակ բաճկոնով էլ ամեն կերպ փորձում էր ծածկել ձեռքերով ամուր գրկած կիթառի այն մասերը, որ դուրս էին մնացել երկար ճանապարհի արդյունքում տեղ-տեղ պատռված հնամաշ պայուսակի միջից։
            Անձրևի կաթիլները ուժգնորեն և անխնա թափվում էին անպաշտպան ու ինքն իրեն անձրևի հայեցողությանը հանձնած աղջկա վրա, որը կարծես թե անծանոթ էր քաղաքի՝ տներում փակված բնակիչներին, բայց և նման էլ չէր օտարականի։ Քայլերն անշտապ էին, բայց չէին թվում աննպատակ, որովհետև հաստատուն էին ու աներկբա։
            Եվ եթե բոլոր մարդիկ հնարավորինս արագ տներում փակվելու փոխարեն մի որոշ ժամանակ թաքուն հետևեին աղջկան ու փորձեին թափանցել նրա խոր հայացքի մեջ, ապա գուցե ստանային այն տպավորությունը, որ նա եկել էր զրուցելու ու փարվելու մի հին ու վաղեմի ընկերոջ, որի սառն ու սուր կաթիլներն անգամ օրհնություն էին նրա կարոտած սրտի համար։ Իսկ զրույցը՝ այդ մտերմիկ ու անկաշկանդ զրույցը, չուշացավ։
            -Վերադարձար,- աղջկա ականջներում լսվեց կաթիլների փոխանցած առաջին բառը, որը ապա տարածվեց ու արթնացրեց նրա ընդարմացած հոգին։
-Վերադարձա,- շշնջաց նա՝ մի թույլ, բայց հաստատուն ձայնով։
-Ու՞ր գնացիր,- եղավ հորդ անձրևի տիրական հարցը։
-Քեզնից փախչելու գնացի,- սեփական մեղավորությունը գիտակցող, բայց վստահ ձայնով պատասխանեց աղջիկը։- Գնացի, բայց և հասկացա, որ արևոտ ու անձմեռ հեռուներում անգամ ինձ հանգիստ չես թողնելու, որովհետև չեմ հաշտվել քեզ հետ։ Ահա, հիմա քեզ մոտ եմ, քո իշխանության տակ, և կարող ես անել ինձ հետ, ինչ կամենաս։
-Ինչ որ կամենա՞մ։ Քեզ միայն ամուր գրկել եմ ուզում, որովհետև կարոտ է հոգիս ու չի կարող դիմանալ ոչ մի արտաքին ու կամակոր նեղացածության։ Բայց ասա ինձ, արդյոք ծանր չէ՞ կրածդ բեռը, որ և հանգստից է քեզ շարունակ զրկում, և բաճկոնիցդ։
-Սը՜սս, մի՛ ասա այդպես։ Իմ կյանքը անգամ կկարողանամ ինձ բեռ համարել, բայց ոչ կիթառս։ Ծանրության գինը երջանկությունն է, որ ամբողջապես ամփոփված է այս 6 լարերի մեջ։
-Եվ ի՞նչ ես ուզում ինձնից այդ դեպքում։ Թե տանդ ճամփան ես փնտրում, կարող եմ ուղեկցել։
-Ճամփան հիշում եմ, բայց մինչ գնալը բարի գտնվիր, մի երկու-խոսք էլ խոսենք միասին։ Հարցեր ունեմ քեզ։
-Լսում եմ, հարցրու՛։
-Ասա ինձ, անձրև՛,
Ինչու՞ մեր սիրտը չի լսում մտքի թելադրանքներին
Եվ չի հավատում ապացույցների ճշմարտությանը։
Ինչու՞ մեզ այնքան նա չարչարում է,
Մինչև որ հասնի իր իսկ ուզածին։
-Մարդկային սիրտը իշխանատենչ է,
Ուզես դա, թե ոչ։
Իշխել է ուզում ողջ էությանդ
Ու չի հանդուրժում նա իր հետ անհաշը ապրող մտքերին։
-Ուրեմն ի՞նչ է, մտքե՞րն են խաբում,
Եվ մի՞շտ է արդյոք, որ մտքերը և գիտակցությւոնը
Հակադրվում են այդ սիրտ կոչվածին։
-Չէ, հակադիր չեն դրանք մեկմեկու։
Այդ մարդն է հաճախ կռվեցնում նրանց՝
Չգիտակցելով, որ անկարող են ապրել առանձին։
Սիրտն, իրականում, չի էլ պահանջում,
Որ մտքերը մեր ի զորու լինեն ապացուցել այն,
Ինչ զգացմունքն ու երազն են ասում։
Այլ բավական է, որ մտքեը այդ բանականորեն
Չժխտեն այն, ինչ մեր սիրտն է խոսում։
Գիտակցությունը հիմքն է թռիչքի,
Բայց թևեր․․․ միայն սիրտն ու հոգին են․․․
-Այդ դեպքում սիրտս թռչել է ուզում
Դեպի հեքիաթը իր երազների,
Ինչու՞ է հապա այսպես պինդ կապված
Հողին այս անգույն, այս անտանելի,
Որը ժխտում է բարի ավարտը
Եվ հրաշքները մեր հեքիաթների․․․
-Հասկանում եմ քեզ, բայց թույլ տուր ասել,
Որ շատ հասարակ մտքով ես դատում։
Մեր կյանքում միշտ չէ, որ բարի փերին
Մեզ հայտնվում է ցանկալի ժամին
Ու մեր երազած հրաշքը բերում։
Բայց փոխարենը կա մի այլ ուղի,
Որով կհասնենք բարի ավարտին,
Եթե, իհարկե, ավարտ ասվածը գոյություն ունի։
-Ո՞րն է այդ ուղին,
Ասա՛ ինձ, անձրև՛,
Պարզի՛ր իմ հոգին։
-Չէ՛, դու հոգնել ես, ընկերս բարի,
Եկ, տանեմ տուն քեզ, քանզի տեսնում եմ՝
Հոգումդ արդեն մի անմար լույս է
Հայտնվում, գալիս,
Չնայած դրսում գիշեր է արդեն։
Գնա;, տաքացրու մարմինդ սառած,
Քանզի ես գիտեմ, որ սիրտդ տաք է։
Քնիր, ու երբ զգաս, որ երազդ էլ
Վերադարձել է,
Այնժամ կբացվի ուղիդ քո առաջ,
Որ խոստացել եմ։

Գնաց աղջնակը։ Հասնելով հին, հարազատ տան շեմին՝ նա զգաց, թե ինչքան արագ է բաբախում սիրտը։ Չկամենալով արթնացնել հարազատներին՝ թակելով դուռը, նա գրկեց կիթառն ու պառկեց իր վաղեմի ընկերոջ՝ ուռենու ստվերում։ Եվ երբ առավոտյան արթնացավ, ժպիտով հիշեց երազը, որը վերադարձել էր։ Նա հիշեց տարիներ առաջ այդ նույն ուռենու շվաքում գրած իր տողերը՝

Եվ ապա ժպիտով վերցրեց կիթառն ու սկսեց ինքնամոռաց երգել մի երգ՝ այն բառերով, որը անձրևն իրեն հուշեց՝ երազում կրկին այցելելու ժամանակ։ Իրականում դա երգ չէր, այլ մի քանի անհանգ, բայց սրտաբուխ խոսքեր, որ կարդում էր կիթառի հարազատ ակորդների ներքո
«Մենք ինքներս ենք հեղինակը ամենայն սկզբի և ավարտի։ Մենք մշտապես ցանկանում ենք, որ բարի լինի ավարտը, ինչպես որ հեքիաթներում է, բայց միաժամանակ գիտակցելով բարի փերու և կախարդական փայտիկը՝ հորինված և մտացածին լինելը։ Եվ հետևաբար, մենք պետք է ընդունենք, որ դեպի մեր երազը տանող ճանապարհը մի չտեսնված ու այլընտրանքային ուղի է։ Այո, միշտ չէ, որ արտաքին երևույթները կարող են դասավորվել մեր ուզածով ու պատկերացրածով, բայց փոխարենը, մենք կարող ենք ստեղծել հրաշքը մեր ներսում՝ ընտրելով լույսը ու հետևելով այդ լույսին։ Մեր ներաշխարհից հայելու նման պոկվում ու ձև է ստանում արտաքին աշխարհը, և կախված մեր դիրքից, հայացքից ու տեսանկյունից, մեր աչքերում փոխվում է նաև ինքը՝ կյանքը։ Այսօր՝ հենց հիմա, ես պետք է ընտրություն կատարեմ և ես կընտրեմ լույսը, որովհետև տեսա նրան ու․․․ սիրեցի․․․



4 comments:

  1. Շնորհակալ եմ Սոնա))

    ReplyDelete
  2. Ես եմ շնորհակալ հերոսիս․․․)))

    ReplyDelete
  3. Մատուցման բազմաշերտ ու տարողունակ ձև էր: Հետաքրքիր էր, Սոնա ջան:

    ReplyDelete
    Replies
    1. Շնորհակալություն... :)

      Delete