28 November 2015

Եվ թախիծը դառնում է լուսավոր...


Թանկա... առաջին հայացքից գուցե և միմյանց հետ չկապվող ու խրթին երեք տող: Ճապոնական պոեզիային մի թռուցիկ հայացք գցող ընթերցողի համար անբովանդակ ու գուցե նաև ձանձրալի...
Բայց թողնենք այս իմիջիայլոց մոտեցումը:
Եթե որոշել ենք կարդալ ու հաղորդակից լինել թանկայի խորհրդին, ապա նախ պետք է մոտենալ՝  այն զգալու ու սեփականը դարձնելու իրական ցանկությամբ: Նախ և առաջ զգալու,  և ապա նոր հնարավորին չափ հասկանալու ու ըմբռնելու: Որովհետև եթե կարդում ենք գիտական բացահայտումներ անելու ու ամեն բառի մեջ նյութական որևէ իմաստ փնտրելու, ապա ավելի լավ է չվերլուծենք այն առհասարակ, քան աղավաղենք նրա պարզ, բայց և այնքան խորը էությունը։ Իսկ այդ էությունը այնքան թափանցիկ է ու լուսավոր։ Միայն պետք է թափանցել ու տեսնել այն խորքային լույսը, այլ ոչ թե մնալ մակերեսին՝  այդ լույսից անմասն մնալով։
Ամեն անգամ ընթերցելով այս պոեզիայից մի հատված՝  իմ պատկերացումներն ու երևակայությունն  ինձ տանում են մի աներևույթ վայր, որն առաջին հայացքից կարծես նման է մեր աշխարհին, սակայն․․․ Մի քիչ հետո սկսում եմ տեսնել ու զգալ մի այլ, անսովոր երևույթ։ Եթե մեր աշխարհում մենք անվերջ ենք համարում արևի լույսն ու տաքությունը, ապա այնտեղ անվերջ է ու անսպառ արևի նվիրած սերը։ Ու այդ նույն սերն է անվերջ հոսում գետերից ու առուներից, զուլալվում երկնի ջինջ կապույտում ու ապա վառ կանաչին տալիս խոտերի մեջ ու փարթամ ծառերի տերևներում, որոնք նույնպես ծաղկում են սիրո ուժով․․․ 
Իսկ, երբ մոտենում է աշունը, թվում է, թե ամեն ինչ վերջացավ, այստեղ էլ անպարտելի եղավ ու իր գերիշխանությունը հաստատեց տխրությունն ու վշտալի երգը, այն հեքիաթը, որը թվում է՝  ավարտվել էր, բացվում է բոլորովին նոր գույներով ու նոր հմայքով առաջին հայացքից տխրություն թվացող այդ զգացումը փոխվում է մի աներևույթ թախիծի, որն արդեն տարբեր նոտաներով ու ելևէջներով երգում է սիրո երգը։ Եվ կամաց-կամաց այդ բոլորովին այլ հնչյուններից կարծես առանձնանում է ու շոյում է ականջդ մի հին, ծանոթ մեղեդի: Դա այն անսպառ լույսի մեղեդին է, որ գալիս է, ներդաշնակվում ամենի հետ՝  թախիծը դարձնելով լուսավոր․․․
Եվ վերջապես, թանկաները երբեք չեն սահմանափակում միտքը, երևակայությունը։ Չեն պարտադրում ընդունել դրանք այնպես, ինչպես հեղինակն է ընդունել այն գրելիս։ Թե ինչպես կհասկանանք թանկայի էությունը, կախված է նրանից, թե ինչպիսին է մեր սեփական էությունը։ Այդ երեք տողերը կարծես թևեր լինեն, որոնցով կարող ես թռչել հանգիստ և առանց ընկնելու վախի։ Թռչել ու ճախրել երևակայության կապույտ ու անծայր հորիզոններում։ Իսկ ահա թե ուր թռչել, որ ուղղությամբ՝  որոշում է հենց ինքը՝  Երևակայությունը․․․

                    Մացուո Բասյո
Կյանքում տարբեր անձրևներից բոլորս էլ ակամա կռանում ենք։ Բոլորս էլ ընկնում ենք, տխրում, ընկճվում, զայրանում, գուցե նաև հուսահատվումԲայց դա վերջը չէ․․․ 
Հաճախ ինքներս ենք անձրևից ու կռանալուց հետո վերջակետ դնում ամենին՝ կորցնելով նորից բարձրանալու հույսն ու հավատը։ Մինչդեռ երբեք պետք չէ հանձնվել ու թևաթափ լինել։ Անձրևներն ու հարաբերական անկումները նրա համար են, որ հավաքես ողջ կամքդ, ուժերդ ու հավատդ ու բարձրանաս, ծաղկես, ինչպես քրիզանթեմը։ Ու այնժամ շատ ավելի լավ կգնահատես պայծառ արևի լույսն ու երկնքի ջինջ կապույտը․․․
Միայն պետք է հիշել չկա մի այնպիսի փորձություն, որը տրված է մեզ, և որը հաղթահարելը վեր է մեր ուժերից։

Պտտվի՛ր իմ կողմ,
Ես նույնպես թախծում եմ
Այս աշունից խուլ։
                     Մացուո Բասյո
 Խուլ աշունը թախիծով է լցրել սիրտս․․․ Մռայլ ու տխրամած քայլում եմ խշշացող տերևների միջով, դրանցից արդեն բոլորովին մերկացած ծառերի տակ․․․ Ինձ այնպես է թվում, որ ծառերն էլ են տխուր, տերևները՝  նույնպես։ Միայն մի փոքրիկ ու վերջին տերև է դեռ պայքարում ծառի մի ճյուղից կախված՝ անընդհատ տատանվելով քամուց ու լարելով վերջին ուժերը՝  չընկնելու ծառից։ Բայց շուտով կընկնի այդ տերևն էլ․․․ Եվ գուցե այդ վերջին տերևի ընկնելն ինձ ավելի ցավ պատճառի, քան այն մնացած բոլորը, որ արդեն ընկել են․․․
Ես տեսնում եմ՝ դու նույնպես տխրել ես։ Դու ինձնից մի քանի քայլ առաջ ես քայլում, բայց քո քայլերը նույնքան անվճռական ու անհաստատ են, որքան և իմը։ Գուցե ինձ նման դեռ դու էլ չես հասկացել՝ արդյոք այդ ընկած տերևների՞ն ես նման, թե՞ այն վերջինին, որ դեռ պայքարում է․․․ Եվ եթե այս վերջինին, ապա դեռ ինչքա՞ն կկարողանաս պայքարել․․․
Բայց կա՛նգ առ մի րոպե։ Պտտվիր, տես՝  ես նույնպես թախծում եմ քեզ նման, քեզ հետ․․․ Աշնան պատճառած այս թախիծը երկուսիս էլ շատ է տխրեցրել, մինչդեռ մենք շատացնում ենք այդ թախիծը՝ աշնանը ավելացնելով նաև մեր մենակությունը։ Սպասիր ինձ, արի քայլենք միասին, ու գուցե պարզվի, որ այս թախիծը մեզ տխրեցնելու, հուսահատեցնելու ու մեր միջի ուրախությունը քնեցնելու համար չէ, այլ ընդհակառակը, մեր մեջ քնած հույսն ու միասնական ուժը արթնացնելու․․․ 
Գուցե այս տերևները ընկնում են նրա համար, որ ավելի շատ սիրենք իրենց․․․ Չէ՞ որ տխրությանը դիմակայել կարելի է միայն սիրո միջոցով։
Եվ եթե քայլենք միասին, գուցե այնքան շատ չտխրենք, երբ ընկնի այս վերջին տերևն էլ․․․ Մենք պարզապես կշարունակենք շշնջալ միմյանց ականջի, որ շուտով գարունը կգա, ու այս ծառերը վերստին կծաղկեն․․․

Ագահորեն նեկտար է խմում
Թիթեռ-միօրյակը։
Աշնանային քամի։
                     Մացուո Բասյո

Թիթեռ-միօրյակը․․․ Հավանաբար յուրաքանչյուրս էլ գեթ մի անգամ մտածել ենք թիթեռների մասին։ Գուցե հիացել ենք նրանց գեղեցկությամբ ու թեթև թռիչքով, գուցե խղճացել ենք այն պատճառով, որ նրանք ընդամենը մի օր ունեն ապրելու․․․ Իսկ երբևէ մտածե՞լ ենք, թե ինչու են այդքան խաղաղ, այդքան պայծառ ու անհոգ, և կամ էլ ինչու են անընդհատ թռչում դեպի լույսը․․․ Գուցե այն պատճառո՞վ, որ միայն մի օր ունեն ապրելու և փորձում են չվատնել այդ օրը չարի ու մթան վրա, այլ ձգտել, թռչել դեպի լույսը․․․ Միգուցե․․․Ո՞վ իմանա․․․
Սակայն եթե կարծում ենք, որ մեր կյանքը շատ ավելի երկար է, քան այդ նույն թիթեռներինը, ապա սխալվում ենք։ Գուցե մեր ապրած տարիները առաջին հայացքից ավելի երկար են, երբ համեմատում ենք թիթեռների ապրած մի կամ երկու օրվա հետ։ Սակայն, երբ այդ նույն տարիները համեմատում ենք տիեզերքի ու ժամանակի անսահմանության հետ, դրանք գրեթե նույն արժեքը ունեն, ինչ թիթեռների ապրած օրերը։
«Ծնվում ենք ակամա, ապրում ենք զարմացած, մեռնում ենք կարոտով»։
Միևնույն է, ինչքան էլ ապրենք, էլի պիտի շարունակենք զարմանալ աշխարհով, և վերջում այնուամենայնիվ դեռ կարոտենք․․․ Այդ դեպքում էլ ինչու՞ չվարվենք թիթեռների նման։ Ինչու՞ ագահորեն չխմենք այդ նեկտարը՝  կյանքի անվերջանալի հրաշալիքները։ Ինչու՞ ընկնենք մթան հետևից, այլ ոչ թե գնանք դեպի լույսը, որը երբեք ավելի քիչ չէ, քան խավարը։ Եթե մենք լույսը թողնենք վերջին օրվա համար, ապա ավելի քիչ ապրած կլինենք, քան թիթեռները, որովհետև նրանք լույսին են նվիրում իրենց ողջ կյանքը․․․
Եվ վերջիվերջո, ոչ ոք և ոչինչ մեզ թույլ չի տալիս ապահովագրված զգալ, որ ապրելու ենք դեռ երկար տարիներ։ Մինչդեռ եթե հենց այսօրվանից սկսենք ապրել լույսով, երբեք չենք զղջա մեր ապրած և ոչ մի վայրկյանի համար․․․ 
Եվ գուցե այդ դեպքում հեռանանք ոչ թե կարոտով, այլ դեպի կյանքը տածած լուսավոր սիրով․․․

Միգուցե դու՞ էլ ես նրանցից,
Ով չի քնում, հարբում է ծաղիկներից,
Մինչդեռ մկներ են ձեղնահարկում․․․
                     Մացուո Բասյո

Մենք հաճախ ենք որոշ մարդկանց մասին ասում, որ նրանք երազկոտ են, որ մտածում են երեխայի պես, որ չեն հասկանում աշխարհի չարն ու բարին, որ չեն ապրում իրական կյանքով․․․Իսկ ո՞վ ասաց, որ իրական կյանքը հոգսերի ու տհաճությունների, խնդիրների ու «ձեղնահարկում ապրող մկների» աշխարհն է։ Որովհետև եթե գոյություն ունեն այդ ձեղնահարկի մկները, ապա ծաղիկներն էլ օդից չեն վերցված։ Չէ՛, խոսքը ամենևին էլ նրա մասին չէ, թե պետք է կուրորեն անտեսել այդ ամենը, ապրել անտեղյակ ու անմասն մարդկության խնդիրներին, անտարբեր անցնել այն բարեկամիդ մոտով, որ ապրում է ձեղնահարկում՝ մկների հետ, և ինքդ անհոգ իջնել պարտեզ ու հիանալ ծաղիկներով՝ ինքդ քեզ համար ստեղծելով այն պատրանքը, թե աշխարհը անթերի է, և բոլոր մարդիկ քեզ նման երջանիկ են։ Դա ընդամենը անիմաստ ու էգոիզմով լի ինքնախաբկանք է։ Չնայած, այդպես նույնիսկ հնարավոր էլ չէ երջանիկ լինել։ Պարզապես պետք է խաղաղ տրամադրվել կյանքի հանդեպ։ Պետք չէ փորձել վերացնել բոլոր մկներին։ Ուղղակի անիմաստ է ու անհնար։ Պետք է ամեն ինչ անել՝ շատացնելու ծաղիկները։ Ամեն ինչ հարաբերական է, և երբ ծաղիկներն ավելի շատ լինեն, քան մկները, դու քեզ ավելի երջանիկ կզգաս։ Իսկ եթե առավել ընդհանրական տեսանկյունից նայենք, ապա իրական երջանկությունը արտաքին երևույթներից կախված չէ։ Հնարավոր է չգնահատել, չհասկանալ ու շարունակել դժգոհել, երբ ծաղիկներ են շուրջբոլորդ, և նույն հաջողությամբ կարելի է լինել երջանիկ ձեղնահարկում, որտեղ մկներն են։ Հետևաբար, ծաղիկները շատացնելը պետք է երջանկության ոչ թե պատճառը լինի, այլ հետևանքը, արդյունքը։

Բայց... միայն թե ոչ մենակ։ Օգնենք միմյանց ու միասին սկսենք նկատել ծաղիկների գեղեցկությունը։ Թե չէ ու՞մն է պետք միայնակ երջանկությունը․․․

Ինչ նուրբ են նորելուկ տերևները
Անգամ այստեղ՝ մոռացված տան
Մոլախոտերի վրա․․․
                    Մացուո Բասյո
Նորելուկ տերևները․․․Դրանք թերևս իրական խորհրդանիշն են այն բաների, որ ծնված են նոր, անմեղ, չարին ու բարուն անտեղյակ։ Սակայն այդ անտեղյակության հետ մեկտեղ դրանք ամբողջովին լցված են բարությամբ։ Ինչու՞․․․ Ախր, չէ՞ որ նրանք լույս աշխարհ են եկել այն անսպառ ու սիրով լեցուն արևի ջերմությունից, այն փարթամ ու կանաչ ծառերի ճյուղի վրա, սերն ու լույսը գովերգող գետերի ու առուների ուրախ քրքիջի ներքո․․․
Եվ թվում է, թե դրանք պիտի կորցրած լինեն իրենց գեղեցկությունն ու հմայքը, երբ արդեն քանի տարի է լքված ու մոռացված է այդ ծառերի շվաքում կառուցված փոքրիկ ու անվերջ հիշողություններ ունեցող այս տնակը, և մամուռն ու համր փոշին են պատել նրա բոլոր գողտրիկ անկյունները։ Թվում է, թե պետք է կորած լինեն այդ տերևների հետքերն ու նույնիսկ նրանց մեջ եղած բարությունը, երբ անսանձ ու անարգել մոլախոտերով է պատված այգին ու տունը․․․Բայց չէ՛, այդ արտաքին խաբկանքին չտրվեք, որովհետև դրանք, անգամ լինելով մոռացված ու լքված, երբեք չեն կորցնում իրենց սերը, ջերմությունն ու նրբությունը։ Այդ մենք ենք, որ այնքա՜ն բան ենք կորցնում՝ լքելով այդ հարազատ այգին ու թույլ տալով, որ մոռացության քամին անարգել սուլի այնտեղ՝ խլացնելով այն գետերի ու առվակների հոգեպարար երգը․․․
Թերևս հիմա էլ ուշ չէ այցելել այնտեղ ու մաքրել ժամանակի բերած փոշին ու անարգել աճող ու տարածվող մոլախոտերը, և կտեսնենք, որ այդ նորելուկ տերևները նույն ջերմ ու նուրբ քնքշությամբ կպարզվեն դեպի արևը՝  խնդրելով, որ լույս ու սեր ճառագի այգու վրա․․․

Հասա՞ր ամենին։
Լեռան գագաթին գլխարկդ
Հանիր ու պառկիր։
                    Մացուո Բասյո


Հասնել ամենին․․․ Լավ է ասված, բայց մի փոքր հարաբերական է։ Բոլորս էլ գիտենք, որ մարդկային էությունն է այդպիսին՝ հասնել շատ բաների, բայց չբավարարվել, առաջ գնալ, ձգտել ավելիին․․․ Իհարկե, վատ չէ, որովհետև հակառակ դեպքում մնացյալ կյանքը կվերածվի անիմաստ լճացման։  Բայց հաճախ մարդիկ տեսնում են միայն ու միայն այն, ինչի ուզում են հասնել, ինչին որ ձգտում են։ Նրանք պարզապես մոռանում են իրենց նախորդ քայլի, նախորդ հաջողության, նախորդ հաղթահարած բարձունքի մասին, որին հասնելու համար այնքան շատ էին երազել։ Նրանք կուրորեն շարունակում են միայն իրենց առջևը տեսնել՝ չհասկանալով, որ այն անվերջ է։ Եվ հակառակ դրան՝ եթե բարձրությունն անվերջ է, ապա մարդկային կյանքը, դժբախտաբար, թե բարեբախտաբար, անվերջ չէ։ Եվ եթե դու հաջորդ բարձունքին ունենաս այն նույն զգացողությունը, ինչ հիմա ունես, ապա նույնը կլինի նաև ամենավերջին կայանում, և գուցե մտածես, որ ամենևին էլ ոչնչի չես հասել։ 
Փոխարենը, ամեն անգամ հաջողության հասնելիս մի պահ «հանիր գլխարկդ ու պառկիր», նայիր երկնքին, շնորհակալություն հայտնիր այն ամենի համար, ինչին հասել ես, սրտապնդվիր ու գնա՛ առաջ․․․ Որովհետև եթե լեռների բարձրությունն անվերջ է, ապա մեր սրտի ու ու սիրո սահմանները, եթե անգամ անվերջ են, ցանկացած պահի ավելի քան բավական են սեփական հոգին ջերմացնելու ու երջանկացնելու համար։ Եվ ինչու՞ ոչ, գուցե նաև ոչ միայն մեր սեփականը․․․

2 comments:

  1. Սոնա ջան, անուշս, կեցցես: Ինչ հաճույքով եմ կարդացել, միայն իմանաս...Շնորհակալություն:

    ReplyDelete
    Replies
    1. Շատ ուրախ եմ, որ դուր է եկել։ Ես եմ շատ շնորհակալ...

      Delete